Mae’r fenter hon yn cynnig syniad syml:
Dylai cyfranogiad gyfrif.
Y broblem
Yn y DU, mae canlyniadau etholiadau yn ddilys waeth faint o bobl sy’n pleidleisio.
Mae hyn yn golygu:
- nad oes angen lefel isaf o gyfranogiad
- bod hyd yn oed nifer isel iawn o bleidleiswyr yn cynhyrchu canlyniad llawn
- bod y canlyniad hwnnw yn berthnasol i bawb
Dyna sut mae’r system wedi’i chynllunio.
Ond nid yw hyn yn cael ei ddeall yn eang.
Beth mae hyn yn ei olygu
Mewn rhai achosion:
- dim ond canran fach o bobl sy’n pleidleisio
- mae cyfran hyd yn oed yn llai o’r etholwyr yn cefnogi’r ymgeisydd buddugol
Er hynny, mae’r canlyniad yn dal i gario awdurdod llawn.
Y cynnig
Mae’r fframwaith hwn yn cyflwyno un addasiad cyfyngedig:
Os yw’r nifer sy’n pleidleisio yn isel iawn, er enghraifft o dan 25%, mae’r canlyniad yn dal i sefyll, ond mae’r mandad yn dod yn un dros dro.
Beth mae “dros dro” yn ei olygu
Mae mandad dros dro yn ganlyniad dilys sy’n destun cadarnhad yn nes ymlaen.
- Mae’r cynrychiolydd yn cymryd ei swydd fel arfer
- Nid oes dim yn cael ei ganslo na’i ohirio
- Mae llywodraeth yn parhau fel arfer
Fodd bynnag:
Rhaid cadarnhau’r mandad o fewn cyfnod penodol.
Y cyfnod o ddwy flynedd
Os yw’r nifer sy’n pleidleisio o dan y trothwy:
- mae cyfnod cadarnhau o ddwy flynedd yn dechrau
- yn ystod y cyfnod hwn, rhaid datrys y mandad drwy bleidlais gadarnhau
Mae hyn yn rhoi i gyfranogiad:
- perthnasedd cliriach
- gwelededd mwy
- pwynt ymgysylltu penodol
Sut mae cadarnhad yn gweithio
Mae dau lwybr ar gyfer cadarnhau mandad dros dro.
1. Cadarnhad mewn etholiad sydd eisoes wedi’i drefnu
Os bydd etholiad addas arall yn digwydd yn yr un ward neu etholaeth o fewn y cyfnod cadarnhau o ddwy flynedd, caiff y cwestiwn cadarnhau ei gynnwys ar y papur pleidleisio hwnnw.
Mae hyn yn caniatáu i gadarnhad ddigwydd drwy ddigwyddiad etholiadol sydd eisoes yn bodoli lle bynnag y bo modd.
2. Pleidlais gadarnhau leol ar wahân
Os na fydd etholiad addas yn digwydd o fewn y cyfnod hwnnw, cynhelir pleidlais gadarnhau leol gyfyngedig yn y ward neu’r etholaeth dan sylw.
Nid ail etholiad yw hyn.
Gwiriad mandad un cwestiwn ydyw.
Y cwestiwn cadarnhau
Gofynnir i bleidleiswyr:
A ydych yn cadarnhau’r cynrychiolydd presennol?
Ydw → mae’r mandad yn dod yn llawn ac yn derfynol.
Nac ydw → caiff is-etholiad ei sbarduno o dan y broses etholiadol safonol.
Nid yw is-etholiad yn digwydd yn awtomatig. Dim ond os bydd yr etholwyr yn gwrthod y mandad y mae hynny’n dilyn.
Pam mae hyn yn bwysig
Mae hyn yn rhoi ail bwynt perthnasedd clir i gyfranogiad pan oedd y nifer a bleidleisiodd yn eithriadol o isel.
Yn hytrach na thrin cyfranogiad isel fel rhywbeth anweledig, caiff yr etholwyr gyfle clir i gadarnhau a ddylai’r mandad barhau.
Mae’r etholiad gwreiddiol yn dal i benderfynu pwy sy’n cymryd swydd.
Dim ond penderfynu a ddylai’r mandad hwnnw gael ei gynnal y mae’r bleidlais gadarnhau.
Beth nad yw hyn yn ei wneud
Nid yw’r fframwaith hwn yn:
- canslo etholiadau
- annilysu canlyniadau
- tynnu cynrychiolwyr o’u swydd yn awtomatig
- gorfodi pobl i bleidleisio
- atal llywodraeth rhag gweithredu
- creu cylchoedd cadarnhau ailadroddus
Mae’r system yn parhau drwy’r amser.
Y cydbwysedd
Mae’r system bresennol yn rhoi blaenoriaeth i sefydlogrwydd a pharhad.
Mae’r fframwaith hwn yn cadw’r sefydlogrwydd hwnnw, tra’n rhoi arwyddocâd democrataidd clir a chyfyngedig i gyfranogiad eithriadol o isel.
Nid yw’n disodli’r system bresennol.
Mae’n ychwanegu mecanwaith cadarnhau rheoledig pan fydd y nifer sy’n pleidleisio yn syrthio o dan y trothwy diffiniedig.
Pam mae hyn yn dechrau’n lleol
Mae’r fenter hon yn dechrau drwy gymunedau lleol a chynghorau lleol.
Mae llywodraeth leol:
- agosaf at fywyd bob dydd y cyhoedd
- yn fwy hygyrch i drigolion
- yn gysylltiedig â gwasanaethau gweladwy a phenderfyniadau lleol
- yn fan cychwyn ymarferol ar gyfer ymgysylltu â’r cyhoedd
Drwy ddechrau’n lleol:
- mae cyfranogiad yn dod yn weladwy
- gellir ailadrodd y broses mewn gwahanol ardaloedd
- gall y baton symud o gymuned i gymuned
- gall momentwm dyfu drwy ddealltwriaeth gyhoeddus
Yr egwyddor
Mae etholiadau yn penderfynu pwy sy’n dal swydd.
Dylai cyfranogiad ddylanwadu ar gryfder a gwydnwch y mandad.
Lawrlwytho’r Fframwaith
Dewisol: Dadansoddiad Ategol a Nodiadau Esboniadol
Mae’r ddogfen hon yn rhoi esboniad manylach ac yn ateb cwestiynau cyffredin.
Dewisol: Asesiad Prawf Straen PSMF y Deyrnas Unedig · 2026
Papur asesu technegol a phrawf straen. Mae’r ddogfen hon yn archwilio graddio trothwyon, senarios o gyfranogiad isel, sensitifrwydd seneddol, deinameg pleidleisiau cadarnhau, a sefydlogrwydd cyffredinol y system dan amodau straen. Mae’n ategu’r fframwaith craidd ond nid yw’n ei ddisodli.
Dewisol: Crynodeb Gweithredol o’r Fframwaith Mandad sy’n Sensitif i Gyfranogiad
Trosolwg cryno o bwrpas, dull gweithredu, nodweddion allweddol, casgliad a phrif egwyddorion y fframwaith. Mae’n esbonio bod y fframwaith yn cadw canlyniadau etholiadol tra’n cyflwyno mecanwaith cyfyngedig, amser-benodol ar gyfer etholaethau lle mae cyfranogiad yn eithriadol o isel.
Mae’r dogfennau ychwanegol hyn yn ddewisol ac yn cael eu darparu er mwyn rhoi esboniad ehangach yn unig. Y brif ddogfen y bwriedir ei rhannu ag arweinwyr cynghorau, meiri neu gynrychiolwyr lleol perthnasol yw’r brif ddogfen fframwaith uchod.
Sut i anfon y cynnig
- Copïwch y templed e-bost isod
- Rhowch enw eich cynghorydd lleol, maer neu arweinydd cyngor yn y lle priodol
- Gludwch y testun i gorff eich e-bost
- Atodwch ddogfen y fframwaith
- Anfonwch yr e-bost at eich cyngor lleol
Templed e-bost
Pwnc: Fframwaith Mandad sy’n Sensitif i Gyfranogiad, cynnig i’w ystyried
Annwyl [Gynghorydd / Faer / Arweinydd],
Gobeithio eich bod yn iawn.
Rwy’n ysgrifennu i rannu menter cyfranogiad cyhoeddus sy’n canolbwyntio ar wella dealltwriaeth o sut mae’r system etholiadol yn gweithio yn ymarferol, ac ar annog mwy o gyfranogiad drwy eglurder ac ymgysylltu.
Fel rhan o’r fenter hon, mae “baton” symbolaidd yn cael ei gario rhwng awdurdodau lleol i gynrychioli parhad, cyfrifoldeb ar y cyd a chyfranogiad cyhoeddus. Mae’r neges hon yn rhan o’r broses honno ac yn cael ei rhannu’n uniongyrchol â chynghorau yn dilyn ymgysylltu ac allgymorth lleol.
Mae’r ddogfen atodedig yn amlinellu’r Fframwaith Mandad sy’n Sensitif i Gyfranogiad, sef addasiad strwythurol cymedrol sydd wedi’i gynllunio i ymateb i ostyngiad mewn cyfranogiad pleidleiswyr. Nid yw’r fframwaith yn ceisio annilysu canlyniadau etholiadau na tharfu ar lywodraethu. Mae’n cadw uniondeb y canlyniad gwreiddiol tra’n cyflwyno mecanwaith cyfyngedig ac amser-benodol mewn achosion o gyfranogiad eithriadol o isel.
Mae’r fenter hon yn cael ei rhannu ag awdurdodau lleol er mwyn annog ymwybyddiaeth ac ystyriaeth ar lefel gymunedol. Mae cynghorau lleol yn chwarae rhan allweddol mewn ymgysylltu dinesig ac maent mewn sefyllfa dda i gyfrannu at drafodaethau ynghylch cyfranogiad a chynrychiolaeth.
Nid gofyn am weithredu ar unwaith yw diben rhannu’r fframwaith hwn, ond gwahodd ystyriaeth ac, lle bo hynny’n briodol, drafodaeth o fewn rhwydweithiau lleol, dinesig neu wleidyddol.
Byddwn yn croesawu unrhyw farn neu adborth sydd gennych.
Diolch am eich amser a’ch ystyriaeth.
Gyda pharch a gwerthfawrogiad,
[Eich Enw]
Mae eglurder yn allweddol.
Daw cyfranogiad drwy ddealltwriaeth.